Chiến lược toàn cầu của Trung Quốc thông qua việc đầu tư vào các cảng biển chiến lược (Megaport)

Hệ thống cảng toàn cầu của Trung Quốc tăng cường kết nối hàng hải, xử lý 29.8% lượng container thế giới năm 2019 và định hình chuỗi cung ứng qua Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI), nhưng đang đối mặt suy giảm nhẹ năm 2024 do lo ngại an ninh quốc gia từ các nước chủ nhà và kinh tế nội địa khó khăn. Ảnh hưởng này giúp Trung Quốc kiểm soát khoảng 27% thương mại container toàn cầu qua các terminal do doanh nghiệp nhà nước như COSCO vận hành, thúc đẩy tự động hóa cảng (52 terminal tự động) và tích hợp dọc từ tàu bè đến logistics cuối cùng. Xu hướng logistics 2025 cho thấy tăng trưởng 3% khối lượng hàng hóa nửa đầu năm, tập trung vào hành lang mới như đường sắt Trung Quốc-Châu Âu (tăng 15% container) và dự án xanh số hóa.Tác động chínhKinh tế-logistics: Tăng thông lượng cảng Trung Quốc gấp 6 lần từ 2000-2019 (3.5 tỷ tấn hàng hóa), hỗ trợ xuất khẩu cao công nghệ và đa dạng hóa năng lượng, nhưng tạo dư thừa công suất ở một số điểm do thay đổi tuyến đường tàu.​Chiến lược-an ninh: 10 cảng có tiềm năng quân sự kép (độ sâu cho tàu chiến), gây lo ngại "de-risking" từ Mỹ, EU; Mỹ đang tăng đầu tư cạnh tranh ở Nam Bán cầu.​ Rủi ro cho nước chủ nhà: Nợ công cao, phụ thuộc chuỗi cung ứng Trung Quốc, dẫn đến hủy hợp đồng (như Panama 2021).​

1. Phạm Vi và Quy Mô Đầu Tư Lớn

   Trung Quốc đã xây dựng một mạng lưới cảng biển khổng lồ trên toàn thế giới.• Trung Quốc đã đầu tư vào 129 dự án cảng với tổng giá trị hơn 60 tỷ đô la, vượt xa bất kỳ quốc gia nào khác. Trong đó có 13 dự án cảng vợi độ sau trung bình 13m, quy mô siêu cảng, mà Trung Quốc nắm quyền sở hữu quá bán (trên 50%)• Dữ liệu từ CFR (được sử dụng trong bài viết CVD) theo dõi 101 dự án cảng nơi các thực thể Trung Quốc sở hữu cổ phần hoặc quyền khai thác. Trung Quốc vận hành hoặc sở hữu ít nhất một cảng ở mọi châu lục trừ Nam Cực.• Các cảng này tập trung quanh các điểm nghẽn hàng hải chiến lược vốn là yếu tố sống còn cho thương mại toàn cầu.

2. Tầm Quan Trọng Kinh Tế và Địa Chính Trị

   Yếu tố sống còn cho kinh tế: Trung Quốc là quốc gia thương mại lớn nhất thế giới, và khoảng 95% thương mại quốc tế của nước này được thực hiện qua đường biển. Đảm bảo quyền tiếp cận hệ thống cảng toàn cầu là yếu tố sống còn để Trung Quốc xuất hàng hóa và nhập nguyên liệu thô.• Trụ cột của BRI: Các khoản đầu tư này là trụ cột trung tâm của Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) của Chủ tịch Tập Cận Bình, nhằm tăng cường kết nối toàn cầu thông qua hạ tầng.

3. Mối Lo Ngại Về Tính Lưỡng Dụng (Dual-Use)

   Đây là mối lo ngại chiến lược được nhấn mạnh nhất:• Các cảng này không chỉ là cơ sở thương mại mà còn được các chuyên gia an ninh gọi là "cấu trúc quyền lực song song", có thể trở thành trạm nghe lén, điểm tựa chiến lược, hoặc thậm chí là căn cứ quân sự tiềm năng.• Cụm từ "lưỡng dụng" (Dual-use) được sử dụng để chỉ khả năng cảng phục vụ cả mục đích thương mại lẫn quân sự.• Mối lo ngại cấp bách là khả năng Trung Quốc "vũ khí hóa" mạng lưới cảng này trong chiến tranh thương mại, khiến dòng chảy thương mại trở thành con tin.

4. Kiểm Soát và Đòn Bẩy Chiến Lược

   Trung Quốc đạt được ảnh hưởng thông qua nhiều mức độ sở hữu:• Trung Quốc nắm giữ cổ phần thông qua các doanh nghiệp nhà nước và tư nhân.• Mặc dù Trung Quốc mới chỉ có một căn cứ hải quân nước ngoài, nhưng đòn bẩy thực sự của họ nằm ở mức độ đầu tư và sở hữu đa dạng tại các cảng bận rộn và kết nối nhất thế giới, nền tảng của dòng chảy hàng hóa toàn cầu.

Cảng	Quốc gia	Định vị GPS	Sở hữn China
Piraeus	Hy Lạp	37.9437, 23.6469	>50% (COSCO)​
Haifa	Israel	32.8333, 34.9833	25 năm vận hành ​
Valencia	Tây Ban Nha	39.4670, -0.3333	Cổ phần lớn ​
Hamburg	Đức	53.5463, 9.9660	Đang đàm phán COSCO v​
Djibouti	Djibouti	11.5950, 43.1450	Căn cứ quân sự ​
Khalifa	UAE	24.8333, 54.6167	Dự án treo ​
Chancay	Peru	-11.5833, -77.6000	COSCO đầu tư lớn ​
Gwadar	Pakistan	25.1182, 62.3252	China Merchants ​
Colombo	Sri Lanka	6.9500, 79.8500	Cổ phần ​
Rotterdam	Hà Lan	51.8833, 4.4833	Liên doanh ​
Bilbao	Tây Ban Nha	43.2667, -3.0167	Cổ phần ​
Kribi	Cameroon	2.9167, 9.9833	Đầu tư ​
Bagamoyo	Tanzania	-6.6667, 38.8833	Dự án lớn ​
Mombasa	Kenya	-4.0435, 39.6682	Cổ phần ​
Lekki	Nigeria	6.4141, 3.4210	China Harbour ​
Paranaguá	Brazil	-25.5167, -48.4167	Đầu tư ​
Houston	Mỹ	29.7604, -95.3698	Qua liên doanh ​
Miami	Mỹ	25.7617, -80.1918	Liên doanh ​
Darwin	Úc	-12.4500, 130.8333	Lease 99 năm ​
Jakarta	Indonesia	-6.2088, 106.8456	Cổ phần​